Sport in de DDR

Slikken was het wel voor de sporters in de DDR. Maar dan in de negatieve zin van het woord. De sport in de DDR stond, achteraf bezien, stijf van de doping. Al in het midden jaren ’50 werd onder het bewind van Ulbricht aan de sport een hoge prioriteit gegeven. Een behoorlijk deel van de Oost-Duitse begroting werd gereserveerd voor de ontwikkeling van topsport. Op school was sport een hoofdvak en de rol van sport werd officieel in de grondwet vastgelegd. Er werden op sportinstituten systemen ontwikkeld, op basis waarvan kinderen op basis van hun aanleg geselecteerd konden worden voor een bepaalde sport. Het ging zelfs nog verder, artsen dienden in deze instituten de (top)sporters doping en hormoonpreparaten toe, zelfs al aan talentjes van een jaar of tien. Het was onderdeel van het door het Zentralkomitee goedgekeurde dopingprogramma uit 1974, wat onder de naam Staatsplanthema 14.25 bekend stond.

Walter Ulbricht in een sportieve pose tijdens het Leipziger Turn- und Sportfest  in 1964. Hij was voorvechter voor de ontwikkeling van de sport in de DDR, met alle positieve (medailles) en negatieve (doping en gezondheidsproblemen) gevolgen van dien (Foto: Bundesarchiv Bild 183-66400-0142 CC BY SA)

Walter Ulbricht in een sportieve pose tijdens het Leipziger Turn- und Sportfest in 1964. Hij was voorvechter voor de ontwikkeling van de sport in de DDR, met alle positieve (medailles) en negatieve (doping en gezondheidsproblemen) gevolgen van dien (Foto: Bundesarchiv Bild 183-66400-0142 CC BY SA)

Het was de DDR er aan gelegen om met sport op internationale wijze in de schijnwerpers te komen. Internationale successen werden politiek aangegrepen en nationaal geprojecteerd als de overwinning van het socialisme op het kapitalisme. Officiële huldigingen van Oost-Duitse sporters, met het luisteren naar het volkslied en het hijsen van de vlag, werden door de politici van de SED gezien als een legitimatie van de Oost-Duitse staat en het socialistisch bewind. Al in 1951 werd in de DDR het Nationales Olympische Komitee der DDR (NOK der DDR) opgericht, met als doel deelname aan de Olympische Spelen. Maar helaas voor de DDR werd dit door het Internationaal Olympisch Comité niet volledig erkend. Dit betekende dat de DDR niet zelfstandig aan de Olympische Spelen kon meedoen, maar kon deelnemen onder 1 gezamenlijke Duitse vlag, samen met aartsvijand West-Duitsland. Alle inspanningen van het regime zagen zich voor het eerst uitbetaald in klinkende munt bij de laatste gezamenlijke deelname van Oost- en West-Duitsland in 1964 in Tokio. Het Duitse team ging met 50 medailles naar huis. Aan dit grootste succes sinds de Spelen van 1936 hebben de DDR-sporters een wezenlijk aandeel gehad. Maar dit was nog maar het begin voor de DDR. Vanaf de Spelen in 1968, waaraan de DDR als zelfstandig land mee mocht doen,  ging het echt helemaal los. In 1968 werd bij de Zomerspelen de 5e plek bereikt en bij de Winterspelen de 10e. Vanaf 1972 tot en met de Spelen in 1988 behaalde de DDR maximaal de 2e plek, maar nooit lager dan de 3e plaats. Een uitzonderlijke prestatie voor een naar verhouding klein land. Alleen de Sovjet Unie moest ze voor zich dulden. In de atletiek, de zwemsport en het vrouwenschaatsen was de DDR in de jaren ’70 en ’80 nagenoeg onverslaanbaar. En een ongekend succes ontstond tijdens de Wereldkampioenschappen Voetbal in 1974. In het Hamburger Volksparkstadion won op 22 juni Oost-Duitsland van West-Duitsland met 1 – 0 door een goal van Jürgen Sparwasser in de 78e minuut. Het Wereldkampioenschap waar West-Duitsland in de finale Nederland zou verslaan.

Een spelmoment uit de historische wedstrijd tussen de DDR en West-Duitsland op de Wereldkampioenschappen van 1974 (Foto: Bundesarchiv Bild 183-n0622-0035 CC BY SA)

Een spelmoment uit de historische wedstrijd tussen de DDR en West-Duitsland op de Wereldkampioenschappen van 1974 (Foto: Bundesarchiv Bild 183-n0622-0035 CC BY SA)

Het gebruik van verboden middelen bleek achteraf de verklaring voor de snelle opkomst en de ongekende successen van de Oost-Duitse topsport en van het onnatuurlijk gespierde en behaarde voorkomen van zowel atleten als atletes. Kogelstootster Heidi Krieger kreeg zoveel lichamelijke klachten van de jarenlange toediening van mannelijke hormonen, dat zij uiteindelijk tot een geslachtsveranderende operatie besloot. In 2005 klaagden 190 sporters uit de DDR de firma Jenapharm aan, producent van het anabole middel Oral-Turinabol. De sporters in kwestie hadden door het jarenlange dopinggebruik ernstige schade opgelopen, waaronder onvruchtbaarheid, borstkanker, zaadbalkanker en hartproblemen. Jenapharm betaalde mee aan schadeloosstelling van de sporters.

In augustus 1986 wint Heidi Krieger in Stuttgart de gouden medaille bij het kogelstoten (Foto: Bundesarchiv Bild 183-1986-0826-036 CC BY SA)

In augustus 1986 won Heidi Krieger in Stuttgart de gouden medaille bij het kogelstoten. Zij kreeg jarenlang mannelijke hormonen toegediend (Foto: Bundesarchiv Bild 183-1986-0826-036 CC BY SA)

Positieve uitzonderingen op sportgebied waren er gelukkig ook. Hier moeten zondermeer de kunstschaatser Katarina Witt en de kosmonaut Sigmund Jähn genoemd worden. Witt, in de pers betiteld als “het mooiste gezicht van het socialisme” en daarmee internationaal aanzien verwierf, schaatste verschillende gouden medailles bij elkaar op de Olympische Spelen, wereld- en Europese kampioenschappen. Zij was voor het regime het perfecte uithangbord. Het leverde haar tal van privileges op die voor de gemiddelde Oost-Duitser onbereikbaar waren. Ze bezocht concerten van bijvoorbeeld Michael Jackson in West-Duitsland vanwege diens inspirerende choreografie. Jähn heeft ook terecht een plaatsje in de eregalerij van de DDR verworven. Hij was de eerste Duitser die, met het ruimteschip Sojus 31 en met zijn Sovjet collega Valeri Bykowski, in 1978 een geslaagde ruimtetrip maakte. Bijna 189 uur lang vloog hij met zijn collega in een baan om de aarde.

Katarina Witt, kunstschaatster en exportproduct nr. 1 uit de DDR (Foto: Bundesarchiv Bild 183-1985-1221-003 CC-BY-SA)

Katarina Witt, kunstschaatster en exportproduct nr. 1 uit de DDR (Foto: Bundesarchiv Bild 183-1985-1221-003 CC-BY-SA)

Links Waleri Bykowski en rechts Sigmund Jähn. Samen vormden zij de bemanning van de .. (Foto: Bundesarchiv Bild 183-t0905-101 CC BY SA)

Links Waleri Bykowski en rechts Sigmund Jähn. Samen vormden zij de bemanning van de Sojus 31 (Foto: Bundesarchiv Bild 183-t0905-101 CC BY SA)

Tijdelijk was er weer een doel gediend, namelijk positioneren van de DDR. Deels gebaseerd op verboden middelen, deels op basis van prachtige prestaties van Witt en Jähn. Zij leidden absoluut de aandacht af van de dagelijkse problematiek in de DDR, maar konden niet voorkomen dat de DDR verder en verder afgleed.

De Dynamo Sporthalle aan de Weissenseerweg in Oost-Berlijn. Opleidingsinstituut voor topsporters (Foto: Bundesarchiv Bild 183-52524-0001 CC BY SA)

De Dynamo Sporthalle aan de Weissenseerweg in Oost-Berlijn. Opleidingsinstituut voor topsporters (Foto: Bundesarchiv Bild 183-52524-0001 CC BY SA)

Klik hier door voor De DDR raakt achterop

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s