Liesenstraße

Zo ziet het Domfriedhof een jaar na de bouw van de Muur in 1962 eruit. De graven die nu nog zichtbaar, maar al gauw moeten deze wijken. Grafstenen worden gebruikt voor verharding van de kolonnenweg

De Liesenstraße, niets meer dan een rustige verbindingsweg tussen de Chausseestraße en de Gartenstraße. Het kan ook niet anders want deze bijna 500 meter lange straat telt vier begraafplaatsen, drie aan de zuidzijde van de straat en een aan de noordzijde. De drie zuidelijke zijn het Domfriedhof I aan Liessenstraße 6, het Friedhof der Französisch Reformierten Gemeinde op nummer 7 en het Alte Domfriedhof St. Hedwig op nummer 8. Noordelijk ligt het Dorotheenstädtischer Friedhof. Alle begraafplaatsen zijn zo rond 1830 ontstaan. Op zich niets vreemds, ware het niet dat tussen 1945 en 1989 het noordelijke kerkhof in West-Berlijn lag en de drie zuidelijke in Oost-Berlijn. De vriendelijke gemetselde afscheiding die nu de zuidelijk gesitueerde begraafplaatsen markeert, was voor decennia terug en voor decennia lang de gehate Muur. Een stuk muur van circa 15 meter van het type ‘Grenzmauer 75’ is bewaard gebleven en bevindt zich aan de kant waar de Liesenstraße  kruist met Gartenstraße, op enkele meters afstand van de Liesenbrücke.

De situatie op het kerkhof nu. De vlakte op de foto is de voormalige Todesstreifen. Een gedenksteen. links onderin op de foto draagt de namen van diegenen waarvan het graf is geruimd en geen herbestemming heeft gekregen. Op de achtergrond de bijzondere Liesenbrücke. Links van de brug, achter de bomen staat nog een authentiek stuk Muur van circa 15 meter lang

Lees verder

Platz der Vereinten Nationen (Leninplatz)

Berlin-Friedrichhain, 4.10.1991 Lenin-Denkmal am Lenin-Platz, die Aufschrift "Keine Gewalt" ist eine Aktion der Kreuzberger Künstlerinitiative "Büro für ungewöhnliche Maßnahmen"

De Leninplatz in oktober 1991 nog in oorspronkelijke staat, twee jaar na de val van de Muur. Een maand later is het standbeeld gedemonteerd en verdwenen (Foto: Bundesarchiv Bild B145-F089664-0009)

Als men vanaf de Strausberger Platz via de Lichtenberger Straße naar het Volkspark Friedrichshain wil, dan passeert men de Platz der Vereinten Nationen. Een kruispunt met bebouwing waar de DDR in optima forma zichtbaar is, ondanks dat het meest markante bouwwerk, het Lenindenkmal, hier al een tijdje verdwenen is.

img_3353

De bijzondere woontorens staan er nog, maar het standbeeld is vervangen door granieten blokken

Lees verder

Wachturm in Schlesischer Busch

schlesischer_busch_1989-roehrensee-cc-by-sa-zw

Links op deze foto uit 1989 de wachttoren die de DDR en de Wende overleefd heeft (Foto: Roehrensee CC-BY-SA)

Grensbewaking is in de DDR prioriteit nummer één. En dan niet alleen de grenzen in het gedeelde Berlijn maar ook de buitengrenzen van de Duitse Demokratische Republiek. Deze taak is weggelegd voor de Grenztruppen der DDR. Een militaire eenheid die voortkomt uit de Grenzpolizei der DDR. De eenheid wordt direct na het bouwen van de Muur gevormd en onder verantwoordelijkheid gebracht van het Ministerie van Nationale Verdediging. In 1963 is de dienst al gegroeid tot 40.000 man. Zij krijgt in eerste instantie de naam Grenztruppen der NVA, maar dit wordt op 15 september 1961 veranderd in Grenztruppen der DDR. Een bewuste actie van de regeringsleiders, want hiermee wordt gesuggereerd dat de grenstroepen niet onder de Nationale Volksarmee (NVA) vallen. De meest belangrijke reden hiervoor is dat de troepen hierdoor buiten ontwapeningsonderhandelingen kunnen blijven. In 1973 wordt dit, als gevolg van de Helsinki-akkoorden, geformaliseerd door er een zelfstandige eenheid van te maken. Het wordt vanaf dat moment ook mogelijk om vrijwillig voor dienst bij de Grenztruppen te kiezen. Voor de DDR een prettige bijkomstigheid omdat hiervoor loyale mensen kunnen worden geselecteerd, iets wat bij dienstplichtigen altijd een gok is gebleven.

img_1167

De Todesstreifen is een leuk parkje geworden met de wachttoren als bijzonder relikwie uit vervlogen tijden

Lees verder

Haus der Statistik

bundesarchiv-bild_183-l0824-0308-peter-liebers-24081972-cc-by-sa

De kruising Karl Marx Allee – Hans Beimler Straße in 1972. Rechts op de foto het Haus der Statistik en links het Haus des Reisens (Foto: Bundesarchiv Bild 183-L0824-0308)

Alhoewel niet direct op de Alexanderplatz, maar wel binnen het blikveld van het plein wordt op de hoek Karl Marx Allee – Hans Beimler Straße (nu: Otto Braun Straße) een enorm groot geschakeld gebouwencomplex neergezet met aan de Karl Marx Allee elf verdiepingen en aan de Otto Braun Straße negen verdiepingen. Het gebouw maakt wezenlijk onderdeel uit van het architectonisch ensemble samen met het Haus des Reisens, het Haus des Lehrers en het Haus der Elektroindustrie en het is daarmee onlosmakelijk verbonden met de moderne herinrichting van de Alexanderplatz.

Het Haus der Statistik nu. De toekomst van dit imposante gebouw is ongewis

Het Haus der Statistik nu. De toekomst van dit imposante gebouw is ongewis

Lees verder

Strausberger Platz

183-F0414-0039-001 Zentralbild-Koard Ho-Qu 14.4.1967 Berlin: Springbrunnen auf dem Strausberger Platz eingeweiht. Seit dem 14.4.1967 können die Berliner und Gäste der Hauptstadt das Spiel des Wassers an dem von Nationalpreisträger Prof. Fritz Kühn gestalteten Springbrunnen auf dem Strausberger Platz bewundern. Das runde Becken (32 m im Durchmesser) ist quadratisch mit Betonplatten umlegt. 5000 blühende Erika-Hybriden zieren sechs der acht großen Blumenrabatten. In den Abendstunden strahlen 36 Unterwasserscheinwerfer die kupfernen Ornamente und die bis zu 18 m hohen Fontänen des Brunnens an. Unser Bild: Blick auf den neuen Springbrunnen und die Karl-Marx-Allee.

Op 14 april 1967 wordt de fontein op de Strausberger Platz ingewijd. De fontein heeft een doorsnee van 32 meter en 36 onderwater schijnwerpers verlichten het waterspel in de avond (Foto: Bundesarchiv Bild 183-F0414-0039-001)

Het is maar hoe je het wil zien. Voor de oorspronkelijke Oost-Berlijner is de Strausberger Platz de afsluiting van de 1. Bauabschnitt. In hun ogen begint de Karl Marx Allee bij de Frankfurter Tor. Volgens rechtgeaarde socialisten begint de opmars van het socialisme letterlijk en figuurlijk in het oosten en met de toenmalige Stalinallee hebben de Oost-Duitsers een zege boulevard van waaraf zij samen met de socialistische broeders op kunnen marcheren naar het westen, om zo het socialisme en het marxisme-leninisme te kunnen verspreiden. Maar kom je vanuit het centrum, dan start de Allee op de Strausberger Platz met Block A.

img_1124-001

Links, bij Block A, de Strausberger Platz en bij Block F de Frankfurter Tor. Een plattegrond van de eerste bouwfase

Komende vanuit de richting van de Alexanderplatz zijn het twee gebouwen aan weerszijden van de weg die als stenen reuzen domineren. Het is de pracht van de imposante Strausberger Platz het eerste wat je overvalt als je de 1. Bauabschnitt opkomt. Het zijn respectievelijk aan de noordzijde van de Allee op nummer 1 het Haus Berlin en aan de zuidzijde op nummer 19 het Haus des Kindes. In 1954 gerealiseerd naar ontwerpen van Hermann Henselmann. En de enige gebouwen aan de Karl Marx Allee die in Plattenbau zijn opgetrokken. Met 13 verdiepingen in hun typische bouw doen ze denken aan de wolkenkrabbers in New York. Beide gebouwen maken deel uit van een elliptisch gevormd bouwensemble van vier gebouwen, die de grote rotonde met in het midden een groenvlakte en bijzonder kunstwerk omsluiten.

img_1121

Links in beeld het Haus Berlin met in het midden de fontein ontworpen door Fritz Kühn

Lees verder

Waldsiedlung Wandlitz

waldsiedlung-wandlitz-eingangstor-80er-jahren

De toegangspoort tot Waldsiedlung Wandlitz, ook wel ‘Volvograd’ genoemd, in de 80-er jaren op een foto uit het archief van het Ministerium für Staatssicherheit (Foto: BStU)

Ten noorden van Berlijn, op ruim 20 kilometer van het stadscentum, ligt de Waldsiedlung Bernau. Tussen 1958 en 1960 wordt in dit bos- en natuurrijke recreatiegebied een luxe woonresort voor de partijtop opgericht, dat tijdens de bouw de naam Sonderbaustab 10 krijgt. Exotisch hout uit Cuba en Afrika, Carrara marmer uit Italië, barok- en renaissancemeubels uit Frankrijk, België en Zwitserland en speciaal glas uit West-Duitsland kunnen op deze manier zonder enige vorm van argwaan jegens de regering ingevoerd worden in de DDR. Met name optimale mogelijkheden voor bewaking en veiligheid geven de doorslag om Walter Ulbricht en consorten te verhuizen van Pankow naar hier. De Majakowskiring en omliggende straten liggen in een te dichtbevolkt gebied, waardoor de machtshebbers een makkelijke prooi zouden kunnen vormen voor slechtwillenden. Een ommuurde en ondoordringbare vesting in het bos krijgt, ondanks dat het stuk grond bij Bernau hoort, de naam Waldsiedlung Wandlitz, naar de dichtstbij gelegen plaats. Een muur, waarbij argeloze bezoekers het zicht wordt ontnomen is eigenlijk te gek voor woorden. Het zijn dezelfde staats- en partijfunctionarissen die in 1961 de DDR hermetisch afsluiten. Volgens eigen zeggen om de imperialistische vijand buiten de deur te houden, maar in werkelijkheid om eigen volk te beletten het land te verlaten. Deze machtshebbers sluiten zichzelf in achter muren, binnen een land wat door een ondoordringbare Muur al van de wereld is afgesloten.

img_4656

De toegangspoort nu. Gelukkig in oorspronkelijke staat behouden na de Wende

Lees verder

Rosengarten Karl Marx Allee

Een foto van de Rosengarten van 30 juni 1953. Dit is de plek waar de beruchte opstand van de 17e juni 1953 begon. Links op de foto Block D Nord en in het midden s Block 40 in aanbouw (Foto: Bundesarchiv Bild 183-20145-0017)

Een foto van de Rosengarten van 30 juni 1953. Dit is de plek waar de beruchte opstand van de 17e juni 1953 begon. Links op de foto Block D Nord en in het midden s Block 40 in aanbouw (Foto: Bundesarchiv Bild 183-20145-0017)

Over geen enkel moment over de DDR, met uitzondering van de val van de Muur, is zoveel  besproken en beschreven als de 17e juni 1953. Een aantal weken voor de historische 9e november 1989, is het de gevreesde Minister van de Staatssicherheit, Erich Mielke, die de uitspraak doet: “We krijgen toch geen 17e juni?” Het geeft onmiskenbaar aan hoe diepgeworteld dit trauma van deze dag in de geheugens van de partijtop zit.

Links Block D Nord en op de achtergrond Block 40. In het midden de Rosengarten

Links Block D Nord en op de achtergrond Block 40. In het midden de Rosengarten

Lees verder

Kunsthochschule Berlin-Weißensee

Zentralbild Quaschinsky 31.8.1956 Neues Gebäude für die Hochschule in Weissensee Am 10.9.1956 wird mit einer Feierstunde das jetzt fertiggestellte neue Gebäude der Hochschule für bildende und angewandte Kunst in Berlin-Weissensee eingeweiht. Es umfasst neben den Lehr- und Hörsälen auch einen repräsentativen großen Saal, die Mensa und einen Clubraum. UBz: Aussenansicht des neuen Gebäudes der Hochschule.

De Kunsthochschule Berlin-Weißensee een paar dagen voor de officiële opening op 10 september 1956 (Foto: Bundesarchiv Bild 183-41083-0001)

In 1946 wordt door Otto Sticht een hogeschool opgericht voor beeldhouwen, decor- en kostuumontwerpen, schilderen, mode-ontwerpen, productontwerpen, textielontwerp alsmede visuele communicatie. De basis van de opleiding sluit aan bij de, toen nog, toegestane Bauhaus-traditie. De naam van de school wordt de Kunstschule des Nordens. In het voorjaar van 1947 krijgt de school officiële erkenning als de Sowjetische Militäradministration de opleiding ‘licenseert’, oftewel officieel toestaat als onderwijsinstelling. De eerste Hochschule für Angewandte Kunst in het na-oorlogse Duitsland onder Sovjet-controle is een feit. In 1953 wordt de naam nog veranderd in Hochschule für bildende und angewandte Kunst, waarna het in 1969 voor de laatste keer wordt veranderd: Kunsthochschule. De naam die het nog steeds draagt overigens.

De Kunsthochschule in 2016. Uiterlijk nagenoeg onveranderd

De Kunsthochschule in 2016. Uiterlijk nagenoeg onveranderd. De straatverlichting bijna pal voor de ingang is overigens ook nog een authentiek overblijfsel uit de DDR-tijd

Lees verder

Allee der Kosmonauten

Op deze foto uit 1981 een blik vanaf Alt-Marzahn op de Plattenbau aan de Allee der Kosmonauten 200 en 202

Op deze foto uit 1981 wordt een blik gegund vanaf Alt-Marzahn op de Plattenbau aan de Allee der Kosmonauten 200 en 202

Op de 8. Parteitag der SED in 1971 besluit men de ‘huisvestingskwestie als sociaal probleem’ op te lossen met een plan dat voorziet in de bouw van ruim 200.000 woningen. Marzahn, met alleen al 62.000 nieuwbouwwoningen voor 165.000 inwoners en later ook Hohenschönhausen en Hellersdorf worden met verschillende varianten van Plattenbau volgebouwd. Marzahn, vanaf het begin van de jaren ’80 een zelfstandig district in het oostelijk deel van Berlijn, wordt het grootste woningbouwproject in zijn soort sinds het ontstaan van de DDR.

Alhoewel er al veel renovatie heeft plaatsgevonden en veel hoogbouw is 'teruggebouwd' zijn er in Marzahn toch nog verscheidene woontorens te vinden

Alhoewel er al veel renovatie heeft plaatsgevonden en veel hoogbouw is ‘teruggebouwd’ zijn er in Marzahn toch nog verscheidene woontorens te vinden, zoals hier de hoogbouw rondom de Helene Weigel Platz

Lees verder